İskandinavya, Kuzey Avrupa yarım adaları tamamı; Baltık denizi, Kuzey denizi, Norveç ve Barents ile sınırlıdır; İsveç, Norveç, Danimarka ve Finlandiya'yı içine alır.

Coğrafyası: Kıtaya kuzeydoğuda merkezden uzak bir kıstakla bağlanan, büyük kısmı Batı Avrupa'dan Hollanda boğazlarıyla ayrılan İskandinavya'nın kendine has özellikleri vardır. Ortasındaki çöküntü, Botten körfeziyle örtülü geniş bir çanak olan «iskandinav kalkanı» üzerinde uzanır.

Yüzey şekilleri, ya bazı sırttaki alp yükselmesi ve buzul aşındırması sonucunda iyice gençleşmiş peneplenin kalıntıları olan kayalık oluşumlar veya dördüncü zaman buzullarının vadilere yığdığı buzul-taş birikintileriyle nitelenir. Buzul döneminden sonra çarpılan ve yeniden pek iyi bir şekilde düzenlenemeyen hidrografya şebekesi, çağlayanla kesilmiş bir akarsu ve göller karmaşasıdır. Fin-İskandinav kratogeni yaşlı kütle (Ur-berg), Prekambriyum çağında birbirini izleyen üç evrede (sviyonik, gotik ve kareliyen) meydana geldi; bu evrelerin her birinin özelliği dev dağ kütlelerinin ortaya çıkması ve dengelenmesidir.

Algonkiyen'de, peneplenleşme tamdır ve kambrosilüryen çağdaki deniz ilerlemesi batı jeosenklinalinin doldurulmasına ve güneyin alçak kesimlerinde kalker, kumtaşı ve şist birikmelerine yol açmıştır. Kaledonyen kıvrılma, arkeyen kratogeni doğuda yükseltmiş ve batıda biriken tortulları kıvırmıştır. Böylece meydana gelen sıradağlar ikinci zamanda düzeylenmiş, Scania ve Danimarka'da ise ikinci ve üçüncü zaman tortulları yerleşmiştir. Üçüncü zaman başındaki (Neyojen) dağoluş hareketleri, arkeyen kratogenin çarpılmasına ve parçalanmasına yol açmış, aynı zamanda, yeniden yükselen kaledonyen sıradağlar parçalanarak batı kısmı çökmüştür.

Deniz kenarında fay basamaklarıyla yükselen bu gençleşmiş kütlenin arkasında, kalınlıkları 3000 metreyi bulan dördüncü zaman buzulları yığılmış, bu buzullaşma yüzey şekillerini büyük ölçüde değiştirerek dağlık bölgelerde alp tipi buzul aşındırması biçimleri (çanaklar, buzul yatakları v. b. ) çizmiş, bu biçimlerin aşınma kalıntılarını ovalarda çeşitli oluşumlar halinde (dip buzultaşları; buzultaşlı vallumlar, ırmak buzul yığışımları veya ose'ler) yığmıştı. Buzulun geri çekilmesi üç evrede (dani-buzulsal; goti-buzulsal; fini-buzulsal olarak) gerçekleşti. Bu üç evre, birbirinden duraklama dönemleriyle ayrılır; bu dönemlerde cephe buzultaşları yerleşmiştir (gothi buzulsal dönem sonunda Salpauesselka dönemi, M. Ö. 7780'e doğru).

Buzulların çekildiği ovalarda denizin yükselmesini (Yoldia'da deniz) kratogenin güney kısmında izostatik bir yükselmenin izlemesiyle, Baltık çöküntüsünde (Ancylits'de göl) Büyük İsveç gölleri aracılığıyla Kattegat'a dökülen bir tatlı su gölü ortaya çıktı. Daha sonra orta kısmı yükselen kratogen, güneye doğru alçalarak yeni bir deniz yükselmesine yol açtı (littorines denizleri, M. Ö. 1700-1500'e doğru. ). Botten körfezi bölgesinde kratogenin yükselmeğe devam etmesiyle, körfezin düzeyi devamlı olarak alçaldı ve kıyılar boyunca uzanan kayalık bir takım ada (skargard) meydana geldi. İskandinavya, Labrador ve Grönland ile aynı enlemde olduğu halde, Atlas okyanusunun rüzgarları ve akıntıları iklimini yumuşatır. İklim sayesinde ormanlar bol-dur (barrskog) ve güneydeki tortul ovalarda en verimli hale ulaşan tarım, killi çanaklarda kutup dairesine kadar uygulanabilir.

Beşer coğrafya: Buzların çekilmesinden hemen sonra bitki örtüsü gelişti (Finlandiya'da M. Ö. 4400'e doğru çamın ortaya çıkışı), Orta ve Doğu Avrupa'dan gelen ren avcıları (Laponlar) ülkeye yerleşti. Kuzey ırkının ataları olan ilk yerleşik çiftçiler, M. Ö. 3000'e doğru. Danimarka'da ortaya çıktılar ve Finlandiya'ya kadar yayıldılar (M. O. 1800-1600'e doğru. ). Fakat iklimin sertleşmesi (M. Ö. 500'e doğru. ), yayılmalarını geriletti ve güney ovalarında kalmalarına yol açtı; Finler ise Milattan itibaren kuzey ve doğudaki ormanlara yerleştiler, önce güney ve merkezdeki verimli ovalarla, Norveç'in deniz kıyısı ovalarında sınırlanan yerleşme, yavaş yavaş Botten körfezinin kıyı ovalarına, sonra da göçebe Laponlar'ı gerileterek iç vadilere yayıldı; bugün ormanlık bataklıkların sistemli bir şekilde değerlendirilmesiyle iç kısımlarda yeni yerleşme alanları yaratılmaktadır.

Bununla birlikte tarım imkanları, verimli toprakların azlığı ve enlemin sebep olduğu elverişsiz iklim şartları yüzünden sınırlıdır. Buna karşılık hayvancılık, süt ürünleri imalatı, orman zenginlikleri ve deniz balıkçılığının ürünleri mahalli tüketimin ihtiyacından çok daha fazladır. Ucuz hidroelektrik enerjinin kullanılması, dünya pazarlarında önemli yer tutan zengin bir sanayinin (elek-trometalürji, çeşitli metalürji, selüloz kimyası, besin konserveleri) gelişmesine katkıda bulunmuştur. Dört İskandinav ülkesi iktisadi zenginlikleri, kültürel ve sosyal seviyelerinin yüksekliği ile batı milletleri arasında en ön planda yer alır.

Geç bir tarihte başlayan şehirleşme hareketi pek az yerde kendiliğinden olmuş, Danimarka ve Norveç dışında başlıca şehirlerin çoğu (Stockholm, Helsinki, Göteborg, Kariskrona v. b. ) kraliyet fermanlarıyla kurulmuştur. 1850'de İsveç'te şehir nüfusu toplam nüfusun ancak yüzde 19'uydu. Ama 20. yüzyılda sanayinin kalkınması, köylerden şehir ve sanayi merkezlerine doğru büyük bir göç hareketine yol açtı.

Kategoriler:

Yapılan Yorumlar

Henüz kimse yorum yapmamış.

Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Yorum Yapın

Adınız:
E-Mail:
Mesajınız:
Doğrulama: Güvenlik Kodu
 
Hosts Dosyası Nedir?     Ekinoks Nedir?     Vista Transformation Pack 5.5     Samsung'un 32 GB Flash Sürücüsü Görücüye Çıktı     Avedesk 1.3 Bölüm 1     İşte Karşınızda Yeni Honda Civic     Cubase 4 - Devrimci bir kilometre taşı Müzik prodüksiyon yazılımı.     M-Audio MobilePre USB - USB Beslemeli, Pre-amplifikatörlü USB Ses Kartı     VW Touran CCS (BiZEL Motorlu Tek Araç)     Avedesk Bölüm2     StrokeIt 9.5     Windows Vista Güncelleştirme Paketi     Arama Motorları Nasıl Çalışır?     NanoTeknoloji Nedir?     AMD: Fusion ile CPU ve GPU'yu Birleştiriyor.     Murat Günak kimdir?     Barkod Nedir?     C-Metisse (Citroen'in Yeni Bombası)     Avedesk Bölüm 3 - Ave Scripter Eklentileri     SSL Nedir? Nasıl Çalışır?     MouseIMP Pro     Ürün incelemesi: Saitek P3000 Wireless PRO Gamepad     Ürün İncelemesi: Toshiba USB 2.0 1GB Flash Bellek     Ürün İncelemesi: APC Back-UPS RS 1000VA Kesintisiz Güç kaynağı(KGK)     VISTA TRANSFORMATION PACK 6.0     Hidrojen Kullanan Otomobil Sayısı Her Geçen Gün Artıyor!     Samsung'tan Dünyanın En İnce Cep Telefonu     Apple iPhone     Nintendo Wii Haber Kanalı Artık Yayında     Saab Bio Power     TecrubeliPilotAraniyor.COM     Vista'nın da çıkmasıyla beraber 4 çekirdekli işlemciler artık standart hale geliyor     Avedesk Eklentilerin Ayarlanması     Ford Mustang Giugiaro Konsept     Dünyanın İlk Boxer Turbo Dizel Motoru     Dizüstü Canavarı: Monster T2-Rex T72M575U1     Yüzyılın yarış oyunu: Test Drive Unlimited!     ATI Catalyst 7.2 Sürücüleri Çıktı!     Kuantum Bilgisayarlar Geliyor     MSN alternatifi, kullanıcıların yeni gözdesi: Trillian     Kuantum Bilgisayarlar     Yahoo Messenger Vista !     Vista üzerinde IIS 7.0 Kurulumu     Casper, dört çekirdekli Intel CoreTM 2 Quad Q6600 işlemciye sahip yeni modelini pazara sundu.     HP iPAQ Voice Messenger 510 ; Ses tanıma, Wi-Fi, Windows Mobile 6.0 hepsi bir arada     Corel WordPerfect Lightning' in halka açık beta sürümünü yayımlıyor!     Intel 11X Fabrikasını Yenliyor     Far Cry'ın devam oyunu, muhteşem grafikleriyle: Crysis     Değişen İklim Değil,Enerji Olsun!..     Küresel Isınmanın Nedenleri? Sebepleri?     IBM Dünya'nın En Güçlü Bilgisayarını Geliştriyor     Vista Aero Reloaded     Oyunlar yeni bir boyut kazandı: TrackIR!     Hard Disk Pazarının Kralı: Seagate     Hava Kirliliğini Arttıran Sıcaklık İnversiyonu- Bölüm1     Yahoo'dan Sınırsız Email Kapasitesi     Türk insanına has Google Logoları…     AeroClear Glass for Vista Theme     Vista'da Farklı Temalar Kullanmak     Google Spreadsheets     Nükleer Santraller: Nasıl Çalışır? Problemleri Nelerdir?     Mucitlerimiz Gün Işığına Çıkıyor     Free Loader güneş pili     Vestel, Tamamen Türk Yapımı Yakıt Pili Üretti     Boğaziçi Üniv. Robot Günleri     Adobe CS3 ile Mac'te, Daha Fazla Şey Yapın     Kuzey Işıkları'nın Dansı     Motorlarda Yanma Odaları ve Özellikleri     Motorlarda Piston Tipleri ve Kullanılan Malzemeler     Colin McRae: DIRT     Crysis'in sahne tasarımlarına bir göz atalım     Hidrojen Yakıt Pilinin Kullanım Alanları ve Dünya Üzerindeki Gelişimi     Bilgisayarın İcadı, Tarihçesi ve Dünyanın İlk Bilgisayarı     Telefonun İcadı (Alexander Graham BELL)     Hidrojen Yakıt Pili Çeşitleri Nelerdir?     Microsoft ‘Surface' piyasada     ASUS Eee PC Notebook     Need For Speed: PRO STREET     Bilgisayar dünyasında son gelişmeler…     7. Teknoloji Ödülleri'nin finalistleri açıklandı     GPS Nedir ve Nasıl Çalışır?     Beynin Sırları     Evrenin Kaderini Gizleyen "Karadelikler"     Cell & RSX Playstation 3'den bilgisayarlara geliyor     Küresel Isınma - Bölüm 1     Kazalarda Sürücü Hataları     Efsane geri döndü… SideWinder Mouse     Rota Planlayıcılar (Route Planner)     IBM, datayı atomlara yükledi     Fotoğrafçılık Dersleri 1     Mazda Dizayn Yarışması     GPU ile virüs tarama 21 kat daha hızlı     Rusya'dan "Bombaların Babası"     İnternet Explorer 8 Geliyor…     Fotoğrafçılık Dersleri 2     Norton Removal Tool (Norton'u Sistemden Kaldırmak)     Pro Evolution Soccer 2008 (PES)     Fifa 08 - EA - Fifa 2008     Samsung Su İle Şarj Edilebilen Cep Telefonu Üretti     Popfly Bölüm 2 : Web Sayfası Hazırlamak    
Coğrafya
Coğrafya Sitesi
Tarih Sitesi
Türkçe Sitesi
Bilgi Sitesi
Bilgiler