İskandinavya, Kuzey Avrupa yarım adaları tamamı; Baltık denizi, Kuzey denizi, Norveç ve Barents ile sınırlıdır; İsveç, Norveç, Danimarka ve Finlandiya'yı içine alır.

Coğrafyası: Kıtaya kuzeydoğuda merkezden uzak bir kıstakla bağlanan, büyük kısmı Batı Avrupa'dan Hollanda boğazlarıyla ayrılan İskandinavya'nın kendine has özellikleri vardır. Ortasındaki çöküntü, Botten körfeziyle örtülü geniş bir çanak olan «iskandinav kalkanı» üzerinde uzanır.

Yüzey şekilleri, ya bazı sırttaki alp yükselmesi ve buzul aşındırması sonucunda iyice gençleşmiş peneplenin kalıntıları olan kayalık oluşumlar veya dördüncü zaman buzullarının vadilere yığdığı buzul-taş birikintileriyle nitelenir. Buzul döneminden sonra çarpılan ve yeniden pek iyi bir şekilde düzenlenemeyen hidrografya şebekesi, çağlayanla kesilmiş bir akarsu ve göller karmaşasıdır. Fin-İskandinav kratogeni yaşlı kütle (Ur-berg), Prekambriyum çağında birbirini izleyen üç evrede (sviyonik, gotik ve kareliyen) meydana geldi; bu evrelerin her birinin özelliği dev dağ kütlelerinin ortaya çıkması ve dengelenmesidir.

Algonkiyen'de, peneplenleşme tamdır ve kambrosilüryen çağdaki deniz ilerlemesi batı jeosenklinalinin doldurulmasına ve güneyin alçak kesimlerinde kalker, kumtaşı ve şist birikmelerine yol açmıştır. Kaledonyen kıvrılma, arkeyen kratogeni doğuda yükseltmiş ve batıda biriken tortulları kıvırmıştır. Böylece meydana gelen sıradağlar ikinci zamanda düzeylenmiş, Scania ve Danimarka'da ise ikinci ve üçüncü zaman tortulları yerleşmiştir. Üçüncü zaman başındaki (Neyojen) dağoluş hareketleri, arkeyen kratogenin çarpılmasına ve parçalanmasına yol açmış, aynı zamanda, yeniden yükselen kaledonyen sıradağlar parçalanarak batı kısmı çökmüştür.

Deniz kenarında fay basamaklarıyla yükselen bu gençleşmiş kütlenin arkasında, kalınlıkları 3000 metreyi bulan dördüncü zaman buzulları yığılmış, bu buzullaşma yüzey şekillerini büyük ölçüde değiştirerek dağlık bölgelerde alp tipi buzul aşındırması biçimleri (çanaklar, buzul yatakları v. b. ) çizmiş, bu biçimlerin aşınma kalıntılarını ovalarda çeşitli oluşumlar halinde (dip buzultaşları; buzultaşlı vallumlar, ırmak buzul yığışımları veya ose'ler) yığmıştı. Buzulun geri çekilmesi üç evrede (dani-buzulsal; goti-buzulsal; fini-buzulsal olarak) gerçekleşti. Bu üç evre, birbirinden duraklama dönemleriyle ayrılır; bu dönemlerde cephe buzultaşları yerleşmiştir (gothi buzulsal dönem sonunda Salpauesselka dönemi, M. Ö. 7780'e doğru).

Buzulların çekildiği ovalarda denizin yükselmesini (Yoldia'da deniz) kratogenin güney kısmında izostatik bir yükselmenin izlemesiyle, Baltık çöküntüsünde (Ancylits'de göl) Büyük İsveç gölleri aracılığıyla Kattegat'a dökülen bir tatlı su gölü ortaya çıktı. Daha sonra orta kısmı yükselen kratogen, güneye doğru alçalarak yeni bir deniz yükselmesine yol açtı (littorines denizleri, M. Ö. 1700-1500'e doğru. ). Botten körfezi bölgesinde kratogenin yükselmeğe devam etmesiyle, körfezin düzeyi devamlı olarak alçaldı ve kıyılar boyunca uzanan kayalık bir takım ada (skargard) meydana geldi. İskandinavya, Labrador ve Grönland ile aynı enlemde olduğu halde, Atlas okyanusunun rüzgarları ve akıntıları iklimini yumuşatır. İklim sayesinde ormanlar bol-dur (barrskog) ve güneydeki tortul ovalarda en verimli hale ulaşan tarım, killi çanaklarda kutup dairesine kadar uygulanabilir.

Beşer coğrafya: Buzların çekilmesinden hemen sonra bitki örtüsü gelişti (Finlandiya'da M. Ö. 4400'e doğru çamın ortaya çıkışı), Orta ve Doğu Avrupa'dan gelen ren avcıları (Laponlar) ülkeye yerleşti. Kuzey ırkının ataları olan ilk yerleşik çiftçiler, M. Ö. 3000'e doğru. Danimarka'da ortaya çıktılar ve Finlandiya'ya kadar yayıldılar (M. O. 1800-1600'e doğru. ). Fakat iklimin sertleşmesi (M. Ö. 500'e doğru. ), yayılmalarını geriletti ve güney ovalarında kalmalarına yol açtı; Finler ise Milattan itibaren kuzey ve doğudaki ormanlara yerleştiler, önce güney ve merkezdeki verimli ovalarla, Norveç'in deniz kıyısı ovalarında sınırlanan yerleşme, yavaş yavaş Botten körfezinin kıyı ovalarına, sonra da göçebe Laponlar'ı gerileterek iç vadilere yayıldı; bugün ormanlık bataklıkların sistemli bir şekilde değerlendirilmesiyle iç kısımlarda yeni yerleşme alanları yaratılmaktadır.

Bununla birlikte tarım imkanları, verimli toprakların azlığı ve enlemin sebep olduğu elverişsiz iklim şartları yüzünden sınırlıdır. Buna karşılık hayvancılık, süt ürünleri imalatı, orman zenginlikleri ve deniz balıkçılığının ürünleri mahalli tüketimin ihtiyacından çok daha fazladır. Ucuz hidroelektrik enerjinin kullanılması, dünya pazarlarında önemli yer tutan zengin bir sanayinin (elek-trometalürji, çeşitli metalürji, selüloz kimyası, besin konserveleri) gelişmesine katkıda bulunmuştur. Dört İskandinav ülkesi iktisadi zenginlikleri, kültürel ve sosyal seviyelerinin yüksekliği ile batı milletleri arasında en ön planda yer alır.

Geç bir tarihte başlayan şehirleşme hareketi pek az yerde kendiliğinden olmuş, Danimarka ve Norveç dışında başlıca şehirlerin çoğu (Stockholm, Helsinki, Göteborg, Kariskrona v. b. ) kraliyet fermanlarıyla kurulmuştur. 1850'de İsveç'te şehir nüfusu toplam nüfusun ancak yüzde 19'uydu. Ama 20. yüzyılda sanayinin kalkınması, köylerden şehir ve sanayi merkezlerine doğru büyük bir göç hareketine yol açtı.

Kategoriler:

Yapılan Yorumlar

Henüz kimse yorum yapmamış.

Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Yorum Yapın

Adınız:
E-Mail:
Mesajınız:
Doğrulama: Güvenlik Kodu
 
Hosts Dosyası Nedir?     Ekinoks Nedir?     Vista Transformation Pack 5.5     Samsung'un 32 GB Flash Sürücüsü Görücüye Çıktı     İntel'in Core 2 Duo E6400'ü %56'lık oc ile fiyat-performans kralı     Avedesk 1.3 Bölüm 1     M-Audio MobilePre USB - USB Beslemeli, Pre-amplifikatörlü USB Ses Kartı     İşte Karşınızda Yeni Honda Civic     Cubase 4 - Devrimci bir kilometre taşı Müzik prodüksiyon yazılımı.     M-Audio, Avid/Digidesign tarafından satın alındı - İki dev birleşti     Windows Vista Güncelleştirme Paketi     VW Touran CCS (BiZEL Motorlu Tek Araç)     StrokeIt 9.5     Avedesk Bölüm2     NanoTeknoloji Nedir?     AMD: Fusion ile CPU ve GPU'yu Birleştiriyor.     Murat Günak kimdir?     Arama Motorları Nasıl Çalışır?     Barkod Nedir?     VW Tiguan ( Küçük Touareg )     Java Destekli Telefonlar için 3D Performans ve Kalite Testleri     Cubase 4 - Kontrol Odası (Control Room)     SSL Nedir? Nasıl Çalışır?     MouseIMP Pro     C-Metisse (Citroen'in Yeni Bombası)     Avedesk Bölüm 3 - Ave Scripter Eklentileri     Ürün İncelemesi: Toshiba USB 2.0 1GB Flash Bellek     Windows Vista Sidebar     Ürün incelemesi: Saitek P3000 Wireless PRO Gamepad     Beklenen oyun: Trackmania UNITED çıktı!     H-racer ve Hydrogen Station     VISTA TRANSFORMATION PACK 6.0     Pardus Linux 2007 Beta 2     Ürün İncelemesi: APC Back-UPS RS 1000VA Kesintisiz Güç kaynağı(KGK)     AMD FireSTREAM Kartlara Logosunu Verdi     Ekran Kartları Nasıl Çalışır?     Saab Bio Power     Yüzyılın icadı: Erke Dönergeci     Apple iPhone     Nintendo Wii Haber Kanalı Artık Yayında     Hidrojen Kullanan Otomobil Sayısı Her Geçen Gün Artıyor!     Samsung'tan Dünyanın En İnce Cep Telefonu     Super Mario artık Nintendo Wii ‘de     Vista'nın da çıkmasıyla beraber 4 çekirdekli işlemciler artık standart hale geliyor     Mobility Radeon X1900     10.000 Pardus     TecrubeliPilotAraniyor.COM     Avedesk Eklentilerin Ayarlanması     Ford Mustang Giugiaro Konsept     Dünyanın İlk Boxer Turbo Dizel Motoru     Dizüstü Canavarı: Monster T2-Rex T72M575U1     Kuantum Bilgisayarlar Geliyor     ATI Catalyst 7.2 Sürücüleri Çıktı!     Yüzyılın yarış oyunu: Test Drive Unlimited!     Microsoft Virtual PC 2007     Video oyunları çocukları zayıflatıyor     Vista üzerinde IIS 7.0 Kurulumu     Yahoo Messenger Vista !     MSN alternatifi, kullanıcıların yeni gözdesi: Trillian     F1'e geri sayım…     Casper, dört çekirdekli Intel CoreTM 2 Quad Q6600 işlemciye sahip yeni modelini pazara sundu.     HP iPAQ Voice Messenger 510 ; Ses tanıma, Wi-Fi, Windows Mobile 6.0 hepsi bir arada     Intel 11X Fabrikasını Yenliyor     Toshiba'dan 51 GB HD DVD     Corel WordPerfect Lightning' in halka açık beta sürümünü yayımlıyor!     Değişen İklim Değil,Enerji Olsun!..     Far Cry'ın devam oyunu, muhteşem grafikleriyle: Crysis     IBM Dünya'nın En Güçlü Bilgisayarını Geliştriyor     Küresel Isınmanın Nedenleri? Sebepleri?     Oyunlar yeni bir boyut kazandı: TrackIR!     Vista Aero Reloaded     Yod'm 3D     Hard Disk Pazarının Kralı: Seagate     Elbit Systems VIPeR "avcı-katil" robotu çıkarıyor     Türk insanına has Google Logoları…     Hava Kirliliğini Arttıran Sıcaklık İnversiyonu- Bölüm1     Hava Kirliliğini Arttıran Sıcaklık İnversiyonu- Bölüm2     Yahoo'dan Sınırsız Email Kapasitesi     AeroClear Glass for Vista Theme     Adobe'den Ücretsiz PDF Oluşturma Hizmeti     Ati HD2900XT, Nvidia 8800GTX'a Karşı: Crysis Demo ve 3DMark06 Testleri     NuSphere PhpED IDE     Vista'da Farklı Temalar Kullanmak     Google Spreadsheets     Nükleer Santraller: Nasıl Çalışır? Problemleri Nelerdir?     768MB 8800GTX, 512MB ATI HD 2900XT, 640MB 8800GTS Oyun ve 3DMark06 Testleri     Mucitlerimiz Gün Işığına Çıkıyor     İTÜRO     Free Loader güneş pili     İTÜ Robot Olimiyatları     Hovercraft: Sınır Tanımayan Araç     Vestel, Tamamen Türk Yapımı Yakıt Pili Üretti     Kuzey Işıkları'nın Dansı     Adobe CS3 ile Mac'te, Daha Fazla Şey Yapın     Yenilenebilir Enerji Kaynakları Nelerdir?     Boğaziçi Üniv. Robot Günleri     Beynimiz Nasıl Öğreniyor?     Motorlarda Piston Tipleri ve Kullanılan Malzemeler     Güneş Enerjisi Nedir?     Motorlarda Yanma Odaları ve Özellikleri    
Coğrafya
Coğrafya Sitesi
Tarih Sitesi
Türkçe Sitesi
Bilgi Sitesi
Bilgiler