Baraj;

Yaşamı sürdürebilmek için gerekli suyu denetim altına almak, insanoğlunun temel sorunlarından biri olmuştur. Barajlar 5000 yıldır sellerden korunmak, ırmakların yönünü değiştirmek, su depolamak ve araziyi sulamak gibi, su denetleme yöntemlerine ilişkin olarak kullanılagelmiştir. Bugün de barajlar, yüzyıllardan yüklendikleri bu işlevleri yerine getirirler: çağımızda, tarımsal sulama, evler için gerekli suyu sağlama ve depolamasının yanı sıra barajlar, hidroelektrik güç üretimi, kıraç toprakları tarıma elverişli hale getirme, sellerin yol açacağı erozyonu ve nehir ağızlarındaki kum ve kil birikintilerini önleme gibi daha karmaşık amaçlarla da kullanılmaktadırlar.

Bir nehrin önünün engellerle keserek, sulama kanallarına yöneltmek, XIX yüzyılda İngiliz mühendisleri tarafından geliştirilmiş bir yöntemdir ve Hindistan'da, Pencap'ta büyük oranda uygulanmıştır. Fransızlar da Nil nehri üzerinde böyle bir baraj yapmışlardır. Böylece Nil nehrinin yazın yükselen suları barajı aşabiliyor, fakat ilkbahar ve yaz başlarında barajda biriken su, sulama kanallarına yöneltiliyordu. Bu yöntemle Nil vadisindeki geniş, kıraç topraklar verimli hale getirilmiştir.

Modern mühendislik tekniğinin ve malzemelerin gelişmesi ile nehri bölerek yönünü değiştirmenin yanı sıra, baraj duvarları ardında büyük göller yapılarak suyun orada toplanması da sağlanmıştır. Tipik bir örnek, Birleşik Devletlerde Colorado Nehri üzerine yapılan Hoover barajıdır. 1938'de tamamlanan bu büyük baraj 39000 milyon metre küplük su depolayabilmekte ve türbinlerinden akan suyla 1. 340 megawatt'lık enerji üretebilmektedir.

Baraj tasarımı;

Kaya parçacıkları ve topraktan yapılan yığa barajlar ve beton (yada betonarme) barajlar olmak üzere iki tür baraj vardır. Yığma barajlar, eskiden yapılmış barajlardır ve az işçi gerektirdiğinden, en ucuza mal olan türdür. Dünyanın en yüksek barajları yığmadır: Rus'yada bulunan 310 metre yüksekliğindeki Nurek Barajı ile ABD'deki 234 metrelik Oroville Barajı bu türe birer örnektir. Yalnızca suyu geride tutacak toprak bir göbekten oluşan bu barajlar, çevredeki doğal toprak ve taşlardan yapılmışlardır. Bu göbek iki yandan yine toprak ve taşla destelenmiştir. Çeşitli katmanlar arasındaki "süzgeç perdeleri" ince taneciklerin, diğer katın iri taneleri arasına kayıp kaybolmasını önler.

Yığma barajlar her yerde yapılabilirler, çünkü toprağın sonradan oturmasından belli bir orana kadar etkilenmezler ve güçlü vadi yamaçlarına gerek göstermezler. Sıkıştırılmış kil yada betonla doldurulmuş derin bir hendek, suyun barajın altından sızmasını önleyecek bir perde oluşturur. Barajın ayakları altındaki kuyular, sızan suyu toplayıp nehir yatağına geri gönderirler.

Kaya parçacıklarından yapılan dolgu daha güçlü olduğundan, dik eğimlerde kullanılmaya uygundur. En ucuz baraj türlerinden biri, suyun depolanacağı tarafa bakan, yüzeyi su geçirmez ziftli betonla sıvanmış dolgu barajdır.

Beton barajların tasarımları çeşitlidir. En basiti olan yerçekimi barajı, kendi ağırlığı sayesinde depolanan suyun itme gücüne direndiğinden, yıkılmaz. Payandalarla desteklenmiş barajlarda kullanılan malzemenin hacmi küçültülebilir.

Daha karmaşık bir yapı olan kemerli baraj, yan yatmış kemerli köprüye benzer. Kemerin eğimi, betonun sürekli olarak basınç altında, sıkıştırılmış halde tutulmasını sağlayacak biçimde hesaplanır. (beton gerilime dayanıklı değildir). Bu tür barajlarda iyi sonuç alınabilmesi için yapının her iki uçtan vadi yamaçlarındaki kaya temle sıkıca kenetlenmesi gerekir.

En ince baraj, yine betonun basınç altında tutulduğu çift eğimli kubbe barajdır. Dış yüzü depoya dönük, yarım yumurta biçimindedir.

Baraj Temeli;

Mühendisler beton barajların temelindeki kaya çatlaklarını genellikle harçla doldururlar. Sızan suların barajın alt kısmında gereğinden fazla basınç oluşturmasını engellemek için, bir akıtma sistemi gereklidir. Genellikle baraj boyunca uzanan bir yer altı geçidinde, kayanın oyulmasıyla yapılmış bir dizi akıtma kuyusu bulunur.

Su akarken temeli atabilmek için mühendisler, önce barajın yapılacağı yerdeki kayalık yamaçta, bir saptırma tüneli açarlar suyu bu tünele yöneltmek için, geçici bir baraj yapılır ve asıl barajın yapımına, geçici barajın akış yönünün ters tarafında kalan kuru alanda başlanır. Her baraj, sel bastığında fazla suyu, erozyona yol açmaksızın aşırtabilmelidir. Sel suları üç yoldan barajı aşabilir; barajın tepesinin hemen altında açılmış, beton sıvalı bir taşıma savağıyla, suyun depolandığı gölün ortalarında bir noktadan, dikey olarak aşağı inen ve genellikle huni biçiminde olan bir taşma şaftıyla, gölün yan tarafında açılan ve barajın altından geçen bir taşma kanalı yada tüneliyle.

Büyük Modern Barajlar

Depolama kapasitesi açısından dünyanın en büyük barajları, 1954 yılında Uganda'da Viktorya Nil'i üzerine yapılan ve bir yerçekimi barajı arkasında 205000 milyon metreküp su depolayabilen Owen Falls baraı; 1934 te yapılan 169000 milyon metre küplük beton Bratsk barajı ve 1971 de mısır'da Nil Nehri üzerine yapılan ve kaya dolgu yığma bir baraj olan 164000 milyon metreküplük Assuan barajıdır.

Kategoriler:

Yapılan Yorumlar

Henüz kimse yorum yapmamış.

Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Yorum Yapın

Adınız:
E-Mail:
Mesajınız:
Doğrulama: Güvenlik Kodu
 
Hosts Dosyası Nedir?     Ekinoks Nedir?     Vista Transformation Pack 5.5     Samsung'un 32 GB Flash Sürücüsü Görücüye Çıktı     Avedesk 1.3 Bölüm 1     İntel'in Core 2 Duo E6400'ü %56'lık oc ile fiyat-performans kralı     M-Audio MobilePre USB - USB Beslemeli, Pre-amplifikatörlü USB Ses Kartı     Cubase 4 - Devrimci bir kilometre taşı Müzik prodüksiyon yazılımı.     İşte Karşınızda Yeni Honda Civic     M-Audio, Avid/Digidesign tarafından satın alındı - İki dev birleşti     StrokeIt 9.5     Avedesk Bölüm2     VW Touran CCS (BiZEL Motorlu Tek Araç)     Windows Vista Güncelleştirme Paketi     AMD: Fusion ile CPU ve GPU'yu Birleştiriyor.     Murat Günak kimdir?     NanoTeknoloji Nedir?     Arama Motorları Nasıl Çalışır?     Java Destekli Telefonlar için 3D Performans ve Kalite Testleri     Barkod Nedir?     VW Tiguan ( Küçük Touareg )     Cubase 4 - Kontrol Odası (Control Room)     SSL Nedir? Nasıl Çalışır?     Avedesk Bölüm 3 - Ave Scripter Eklentileri     MouseIMP Pro     C-Metisse (Citroen'in Yeni Bombası)     H-racer ve Hydrogen Station     Ürün İncelemesi: Toshiba USB 2.0 1GB Flash Bellek     Windows Vista Sidebar     Beklenen oyun: Trackmania UNITED çıktı!     Ürün incelemesi: Saitek P3000 Wireless PRO Gamepad     Pardus Linux 2007 Beta 2     VISTA TRANSFORMATION PACK 6.0     AMD FireSTREAM Kartlara Logosunu Verdi     Ekran Kartları Nasıl Çalışır?     Ürün İncelemesi: APC Back-UPS RS 1000VA Kesintisiz Güç kaynağı(KGK)     Samsung'tan Dünyanın En İnce Cep Telefonu     Hidrojen Kullanan Otomobil Sayısı Her Geçen Gün Artıyor!     Apple iPhone     Nintendo Wii Haber Kanalı Artık Yayında     Yüzyılın icadı: Erke Dönergeci     Saab Bio Power     10.000 Pardus     Vista'nın da çıkmasıyla beraber 4 çekirdekli işlemciler artık standart hale geliyor     Mobility Radeon X1900     Super Mario artık Nintendo Wii ‘de     TecrubeliPilotAraniyor.COM     Avedesk Eklentilerin Ayarlanması     Ford Mustang Giugiaro Konsept     Dünyanın İlk Boxer Turbo Dizel Motoru     Yüzyılın yarış oyunu: Test Drive Unlimited!     Kuantum Bilgisayarlar Geliyor     Dizüstü Canavarı: Monster T2-Rex T72M575U1     ATI Catalyst 7.2 Sürücüleri Çıktı!     Microsoft Virtual PC 2007     Yahoo Messenger Vista !     MSN alternatifi, kullanıcıların yeni gözdesi: Trillian     Kuantum Bilgisayarlar     Vista üzerinde IIS 7.0 Kurulumu     Video oyunları çocukları zayıflatıyor     Corel WordPerfect Lightning' in halka açık beta sürümünü yayımlıyor!     Toshiba'dan 51 GB HD DVD     Intel 11X Fabrikasını Yenliyor     F1'e geri sayım…     Casper, dört çekirdekli Intel CoreTM 2 Quad Q6600 işlemciye sahip yeni modelini pazara sundu.     HP iPAQ Voice Messenger 510 ; Ses tanıma, Wi-Fi, Windows Mobile 6.0 hepsi bir arada     Değişen İklim Değil,Enerji Olsun!..     Far Cry'ın devam oyunu, muhteşem grafikleriyle: Crysis     IBM Dünya'nın En Güçlü Bilgisayarını Geliştriyor     Küresel Isınmanın Nedenleri? Sebepleri?     Vista Aero Reloaded     Hard Disk Pazarının Kralı: Seagate     Elbit Systems VIPeR "avcı-katil" robotu çıkarıyor     Yod'm 3D     Oyunlar yeni bir boyut kazandı: TrackIR!     Adobe'den Ücretsiz PDF Oluşturma Hizmeti     Türk insanına has Google Logoları…     Yahoo'dan Sınırsız Email Kapasitesi     Hava Kirliliğini Arttıran Sıcaklık İnversiyonu- Bölüm2     AeroClear Glass for Vista Theme     Hava Kirliliğini Arttıran Sıcaklık İnversiyonu- Bölüm1     Vista'da Farklı Temalar Kullanmak     NuSphere PhpED IDE     Ati HD2900XT, Nvidia 8800GTX'a Karşı: Crysis Demo ve 3DMark06 Testleri     Google Spreadsheets     768MB 8800GTX, 512MB ATI HD 2900XT, 640MB 8800GTS Oyun ve 3DMark06 Testleri     Mucitlerimiz Gün Işığına Çıkıyor     Nükleer Santraller: Nasıl Çalışır? Problemleri Nelerdir?     İTÜRO     İTÜ Robot Olimiyatları     Hovercraft: Sınır Tanımayan Araç     Vestel, Tamamen Türk Yapımı Yakıt Pili Üretti     Free Loader güneş pili     Yenilenebilir Enerji Kaynakları Nelerdir?     Beynimiz Nasıl Öğreniyor?     Kuzey Işıkları'nın Dansı     Adobe CS3 ile Mac'te, Daha Fazla Şey Yapın     Boğaziçi Üniv. Robot Günleri     Motorlarda Yanma Odaları ve Özellikleri     Motorlarda Piston Tipleri ve Kullanılan Malzemeler    
Coğrafya
Coğrafya Sitesi
Tarih Sitesi
Türkçe Sitesi
Bilgi Sitesi
Bilgiler