Birçok doğa olayı önceden bilinmesine karşın, depremler, önceden bilinememektedir. Depremlerin "önceden bilinmesi"nin bilimsel bir tanımı yapılmalıdır. Bilim çevrelerine göre önceden bilme, belli bir zaman süresi içerisinde, belirlenmiş bir alan içinde ve belli büyüklük sınırları arasında yer alan depremi önceden bilmektir. Bir başka deyişle, uzun bir süre suskunluk döneminden sonra bazı öncü sarsıntılar olduğu ya da anomoliler saptandığı zaman, yakında yıkıcı bir depremin olacağına ait uyarı yapmaktır.

Daha açık bir tanımla, depremin olacağını ilan eden kişi ya da kuruluş ‘‘ Depremin merkez üssünün koordinatlarını +/-10 km, oluş zamanını +/-4 saat ve büyüklüğünü +/-1 hata limitleri içinde bildirmelidir. Bu hata limitleri daha farklı alınabilir. Burada bir örnek olarak verilmektedir. Depremin önceden bilinmesi, belli ve kabul edilmiş hata limitleri içinde, depremin oluş yeri, oluş zamanı ve büyüklüğünün bilinmesi olarak kabul edilir.

Bu bağlamda, büyüklük açısından, şu ya da bu kişi ya da kuruluşun Kuzey Anadolu Fay Zonu‘nda ya da İstanbul‘da 7. 5, Çanakkale‘de 5. 0-5. 5, Saros‘da 5. 0-5. 5 büyüklüğünde; yer açısından, radon gazı artşına dayanarak, Çanakkale, Tekirdağ, Balıkesir ve Saros Körfezi gibi çok sayıda fay ya da fay parçalarının bulunduğu çok geniş bir alanda; zaman açısından 15-20 gün sonra bir deprem olacak demesi depremlerin önceden bilinmesi olarak kabul edilemez.

Depremlerin Önceden Bilinmesi konusunu yakından iredelemeye çalışalım:

Belirli bir büyüklükteki bir depremin ne zaman olacağını söylemek oldukça güçtür. Ancak buradaki güçlük, bu depremin oluşma zamanı ile bu tür habercilerin görünmeye başladığı zaman süresidir (zaman penceresi). Deprem ne kadar bir değişimden sonra oluşacak ? sorusu akla gelmektedir. Deprem olduktan sonra bu tür soruları yanıtlamak çok kolaydır. Bir deprem olduktan sonra kesinlikle bir şeylerle arasındaki bağlantı çok rahat bir biçimde kurulabilir. Bu anlamda, 6 Temmuz 2003 günü olan Saros depremi tamamen rastlantısaldır. İlk üç maddeyi Saros depremi açısından irdeleyelim: Radon gazındaki artışa bakarak deprem öncesi, bu depremin yer olarak Saros Körfezi‘nde, zaman olarak 4 gün sonra ve büyüklük olarak da 5. 0 büyüklüğünde olacağını söylemek olanaksızdır. Bilimsel veriler yardımı ile depremi önceden tahmin etmek mümkün gibi gözükse de her zaman güvenilecek bir yol değildir. 1976 Tangshan (Çin) depreminde 650-750 bin kişi öldükten sonra, depremlerin önceden bilinmesinin yeterli olmayacağı iyice anlaşılmıştır. Öte yandan can kaybını önlemek için koskoca kentleri boşaltıp, insanları yıllarca, aylarca hatta haftalarca çadırlarda yaşatmak olanaklı değildir. Bu nedenle bilimadamları depremleri 1 ya da 2 gün öncesinde belirlemenin yollarını aramaktadırlar.

Depremlerin önceden bilinmesi ile haberciler ve gözlemler (yeraltı su seviyesi değişimi, radon gazı, manyetik, elektrik, tilt, krip, deformasyon, p dalgası hızı değişimi, kimyasal değişimler, iklim değişiklikleri, canlılardaki anormal davranışlar) daha henüz tam değildir. Tek bir deprem habercisi kullanılarak deprem tahmini yapmak çok güçtür. Deprem habercileri, fay mekanizmasına, gerilim paternlerine, fayların geometrik özelliklerine, komşu bölgelerdeki göreceli harekete, odak derinliğine ve büyüklüğüne bağlıdır.

Çinli deprem bilimcilerinin başarıları yanında, yanılgılar içeren depremlerin önceden kestirilme programlarından sözetmek gerekir. Örneğin, 1976 Ağustos‘unda, Guangzhou ve Hong Kong yakınlarında ilan edilen bir uyarı sonucu, birçok insanın dışarıda uyuması için ikna edilmiş, ancak herhangi bir deprem olmamıştır. Öte yandan herhangi bir uyarı olmaksızın oldukça yıkıcı depremler meydana gelmiştir. Örneğin, 27 Temmuz 1976 tarihinde, Pekin‘in 150 km doğusunda, 1 milyon insanın yaşadığı bir sanayi kenti olan Tangshan şehrinde çok trajik bir deprem olmuştur. Şimdiye kadar dikkate değer habercilerden sözedilmiş, bazı habercilerin çok tuhaf, bazılarının ise tartışmaya açık olduğu görülmüştür. Bu belirsizliklerin dışında, başarılı bir deprem tahmin yöntemi bulunmamaktadır. Nihayet, dünyada depremlerin önceden kestirilmesi ile ilgili adımların ne olacağının yeniden düşünülmesi konusunda hararetli tartışmalar başlamıştır. Faydaki kaymalara öncülük eden, hala gizemini koruyan kısa-süreli haberciler hakkında temel araştırılmaların yeniden gözden geçirilmesi önerilmiştir.

Yukarıda bahsedilen bilgiler, deprem habercilerinin gerçekten depremlerin önceden bilinmesinde yararlı olup olmadığı tartışmasını gündeme getirmiştir. En azından haberci sayılmaları için ne gibi kriterler olması gerektiği de tartışılmaktadır. Ayrıca, bu değişimlerin miktarı ve olması beklenen depremin büyüklüğü arasındaki ilişkiyi gösteren sayısal denklem de henüz çıkarılamamıştır. Bu gerçekler ortadayken radon gazında ne kadar artış oldu da depremin büyüklüğü 5. 0 denilebildi? Ya da radon gazındaki artış ne kadar bir süredir devam etti de deprem 4 gün sonra olabilecek denilebildi? Veyahutta radon gazındaki artış Marmara‘nın batısında olduğu zaman mı, bu deprem Saros Körfezi‘nde olabilecek denilebildi? Bu ilişkilerin belirlenmesi için deprem olayı ile haberci olayın arasındaki fiziki işlem açıklanmalıdır. Bütün bu sayılanlar yapılmadan depremlerin önceden bilinmesi tümü ile rastlantıdır. Eğer yukarıdaki tabloya bakarak yani herhangi bir haberci/ler/deki artış miktarı, artış süresi ve artış yerine bakarak depremler tahmin edilebilecek aşamaya gelindiyse, depremlerin önceden bilinmesi çözülmüş demektir. Bu durumda, bu kişi ya da kuruluşa şu soruyu hemen sormak gerekiyor. Beklenilen İstanbul depremi, bu tür habercilere bakılarak yer- zaman- büyüklük olarak tahmin edilebilir mi? Yani bu tür habercilerdeki değişimlere bağlı olarak (1) ne kadar bir süre sonra, (2) ne büyüklükte ve (3) nerede olabilecektir? Diğer yandan bu ilişkileri formülüze edebilmişler midir? Basındaki açıklamalara göre bu sorunların çözüldüğü görülmektedir. Ancak bu tamamen rastlantısalbir durumdur. Çünkü Radon gazı ölçen istasyonlar muhtemelen batı Marmara‘da yoğunlaşmıştır. Marmara‘ya komşu bölgelerde, örneğin Mudurnu Vadisi‘nde, İznik çevresindeki radon istasyonlarında da bu tür değişimler olmuştur. Çünkü bu tür haberciler 500 km hatta 1000 km uzaklıktaki haberci istasyonlarda da gözlenebilmektedir.

Bilim çevrelerinde bugün depremi önceden bildiğini iddia edenler, genellikle kuşku ile karşılanmaktadır. Yukarıda sayılan deprem habercilerinin sürekli olarak ölçülmesi ve ölçümlerdeki değişmelerin, olan depremlerle ilişkilerinin sürekli olarak incelenerek belli haberci modellerinin geliştirilmesine çalışılmaktadır. Türkiye‘den binlerce km uzaklıkta oturup Türkiye‘de olacak bir depremi önceden bildiklerini iddia edenler çıkmaktadır. Türkiye‘nin herhangi bir kırık hattı üzerinde genellikle birkaç yüz kilometrelik alan içinde biriken ya da birikmiş bir enerjinin açığa çıkacağı bir depremin oluşması olasılığını çok uzaktan algılamak için, ancak ve ancak bu enerji biriken ve deprem olacağı varsayılan bölge içinde sürekli olarak ölçüm yapılabilen noktaların olması gerekir. Depremlerin önceden bilinmesi için son 20-30 yıl içinde giderek yoğunlaşan çalışmalar somut bir sonuca ulaşamamıştır. Bunun bir nedeni büyük depremlerin tekrarlanma aralıklarının en az 70-150 yıl olmasıdır. Deprem habercilerini izleme çalışmalarının en azından depremin yinelenme süresi (en az 30 yıl öncesi) kadar bir zaman geçtikten sonra bir sonuç vermesi beklenmelidir. Görünüş en azından gelecek yüzyılın ortalarına kadar depremlerin önceden bilinmesi konusunda somut bir sonuç alınamayacağıdır. Sismolojik alanda sürekli olarak yeni buluşlar yapılmaktadır. Dünyanın değişik ülkelerinde güvenilir kaynaklardan deprem uyarıları yapılmaktadır. Parkfield (Kaliforniya) projesi, Avrupa‘da depremlerin önceden kestirilmesi ilgili çalışmalar konusunda olumsuz görüşlerin oluşmasına neden olmuştur. Parkfield depremi başarıyla tahmin edilmiş olsaydı bile, maddi kayıp, bölgedeki sosyal karışıklık, ekonomik yatırımların azalması gibi sorunlar engellenebilir miydi gibi görüşler ortaya atılmıştır.

Çok kısa süreli deprem tahminleri (birkaç gün-birkaç saat), sadece evde, iş yerlerinde, hastanelerde, yangın söndürmelerde ve hayat kurtarmada nasıl davranılacağı gibi deprem tehlikesini en hafif şekilde atlatılması konusuna izin verecek kadar kısa bir süre içermektedir. Diğer yandan daha uzun bir zaman öncesinden deprem uyarısı yapılsa bile, sosyal karışıklığı, işlerin durması, yatırımların kesilmesini ve okulların kapanmasını engellemek mümkün olamamaktadır. Bu tür haberler, arazi ve rant spekülasyonuna da açıktır.

Depremlerin Önceden Kestirilmesi ile ilgili bugünkü gerçekci yaklaşımlar, depremlerin önceden bilinemeyeceğini ortaya koymaktadır.

Dr. Ramazan DEMİRTAŞ

Kaynak

Kategoriler:

Yapılan Yorumlar

Henüz kimse yorum yapmamış.

Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Yorum Yapın

Güvenlik Kodu
Mafia 2: Mafya Efsanesi Geri Dönüyor…     AMD'nin Üç Çekirdekli(triple-core) Phenom İşlemcileri Hazır     WordPress 2.5 Sürümü Yayınlandı     LG LH2300: Full Multimedia Telefon     Cellink T/M: Usb bellek, microSD kart okuyucu ve mobil şarj ünitesi bir arada     Teclast M26: Tamamen Dokunmatik Cep Telefonu     İpod İçin Ezan Vakitleri Programı: iAthan     Call of Duty 5: Yapım Aşamasında Olduğu Duyuruldu     HP Elite: 3 Megapiksellik Web Kamerası     Sony HDR-TG3E Handycam: Dünyanın En Küçük Full HD Kamerası     Güneş Enerjisiyle Çalışan Ekonomik Şarj Aleti     Google Maps'e Trafik Hizmeti Eklendi     Türk Telekom'dan Görüntülü Telefon Hizmeti(Videofon)     Google Görsel(Resim) Arama Fonksiyonunda Çağ Atlıyor     Samsung P960: İlk Mobil TV Cihazı     Star Wars'ın Sevimli Robotu R2-D2 Projektör Oldu     HP, RAM'lara Çağ Atlatmaya Hazırlanıyor     Nokia'dan Remade Konsepti ve Homegrown Projesi     Giyilebilir Roket Helikopter     Tom Clancy's Splinter Cell Conviction     Sharp'tan Yüzer Güneş Paneli Sistemleri     8.1 Megapiksel Kameralı Sony Ericsson C905 CyberShot     VDSL2: Türkiye de Gerçek Geniş Bant İnternete Kavuşuyor     OCZ'den SSD'lere Cazip Fiyat Düzenlemesi     .htaccess Dosya Oluşturma     Flickr HD Video     Wild Web Woods: Çocuklar İçin Eğitici Online Oyun     Turkcell mobil internet paketinde indirim yaptı     SMF CSS Düzenlemeleri İle Tema Yapımı     Ubuntu 9.04 sürümü yayınlandı     Backlink Kavramı ve Ayrıntıları     Enerji tasarruflu monitör     Windows 7'de güvenlik açığı bulundu     İşlemci rehberi     Windows Live Yenilendi     Google Labs ‘ dan Zaman Makinesi     Satış Ortaklığı(Affiliate) Nedir?     Joomla!     SMF için ufak ipuçları     Joomla Kuruyoruz     Asp.NET ile İlk Satırlarımızı Yazıyoruz     Işınlama Deneyleri     Samsung'dan Daha Çok Alan Daha Az Enerji     Wireless Teknolojisi     Kayıp Kıta MU     Ürün inceleme: Brando Ekran Koruyucu Film     Çayı Kim, Nasıl Buldu?     Ürün inceleme: Toshiba 16 GB Flash Bellek     Yeni Blogculara Altın Öğütler     Hafıza Yöntemleri - Hafızamızı En İyi Nasıl Kullanırız?     Sıcak Su Kazanlarının Parçaları ve Emniyet Elemanları     Omegle: Yeni Çağın Muhabbet Akımı     Google Katili WolframAlpha Geliyor !     Parmak İziyle Yüz Tespiti Yapmak Mümkün Hale Geliyor     Kalp Hastalıklarının Tedavisinde Yeni Buluşlar     Dünyanın Hareketleri ve Sonuçları     Tork Nedir? Ne İşe Yarar?     Siber Dünya Ve Bilgi Güvenliği     Mevsimler ve Oluşumu     Gigabyte GA-EX58-Extreme Anakart     Güneş Tutulması Olayı     Moleküller ile Çalışan Bilgisayar     Lamborghini'de Kriz Yok     Moral Ve Motivasyon     Rüzgar Nedir? Çeşitleri Nelerdir?     Gürcistan     Irak     Suriye     Lübnan     İsrail     Libya     Mısır     Sırbistan-Karadağ (Yugoslavya)     Arnavutluk     XX. Yüzyılda Nükleer Güç     Kömür Ve Üretimi     Silverlight 3.0 Seminerleri     Türkiye'nin Bitki Örtüsü     Marmara Bölgesi     Video Kaydı ve Gösterilmesi     Radar Ve Sonar     Doğu Anadolu Bölgesi     Asit Yağmurları Nedir ? Nasıl Oluşur ? Etkileri Nelerdir ?     Portekiz     Göçlerin Nedenleri ve Sonuçları     İsviçre     Trafik Mühendisliği     Türkiye'nin Ekonomik Coğrafyası     Türkiye'de Ormanlar     Milletler Arası Kuruluşlar ve Türkiye     Finlandiya     cPanel : Veritabanı Oluşturmak     WordPress Nasıl Güncellenir     Yoğun Bilgisayar Kullananların Sağlıklı Kalması İçin 8 Faydalı Öneri     Çocuklar İçin Ucuz Bilgisayar     Mini Sınıf Ekonomik Araçlar     Değer Verdiğimiz Şeylerin Değeri     Ekonomik Sürüş Teknikleri     Rüya Fotoğraf Sergisi     Google Buzz Nedir?    
Coğafya Tarih Sitesi Matematik Sorusu Türkçe Sitesi